اثر قطعی برق چاه‌های کشاورزی بر تولید محصولات اساسی چقدر است؟
کارشناسان از ضرورت سرمایه‌گذاری در روش‌های نوین آبیاری و تأمین برق پایدار برای جلوگیری از افت تولید محصولات اساسی می‌گویند.
به گزارش اقتصادما- کاهش منابع آبی، محدودیت تخصیص آب و قطعی برق چاه‌های کشاورزی در کنار شرایط نامساعد جوی، به مجموعه‌ای از چالش‌های جدی پیش روی تولید محصولات کشاورزی تبدیل شده است؛ چالش‌هایی که به گفته کارشناسان، علاوه بر کاهش عملکرد مزارع و باغ‌ها، تحقق اهداف خودکفایی در تولید محصولات اساسی را نیز با مشکل مواجه می‌کند.
بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، میزان مصرف آب بخش کشاورزی باید از حدود ۸۰ میلیارد مترمکعب به ۶۵ میلیارد مترمکعب تا پایان برنامه هفتم توسعه کاهش یابد. این در حالی است که کاهش تخصیص آب، در کنار محدودیت‌های ناشی از قطعی برق چاه‌های کشاورزی، می‌تواند امکان توسعه سطح زیر کشت و افزایش تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
در این میان، قطعی برق چاه‌های کشاورزی به یکی از دغدغه‌های جدی بهره‌برداران تبدیل شده است. هرچند بر اساس قانون، وزارت نیرو مکلف به تأمین برق مورد نیاز چاه‌های کشاورزی دارای پروانه در تمام ساعات شبانه‌روز است و در صورت اعمال محدودیت باید خسارت‌های وارده به کشاورزان را جبران کند، اما به گفته فعالان این بخش، اجرای این تکالیف با مشکلاتی همراه بوده است.
کارشناسان معتقدند استمرار قطعی برق در فصل‌های حساس زراعی، به‌ویژه در شرایطی که محصولات به آبیاری مستمر نیاز دارند، می‌تواند خسارت قابل توجهی به تولید وارد کند. در همین راستا، برخی برآوردها از کاهش حداقل ۳۰ درصدی تولید محصولات اساسی در صورت تداوم قطعی برق چاه‌های کشاورزی حکایت دارد.
از سوی دیگر، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری به‌عنوان یکی از راهکارهای افزایش بهره‌وری مصرف آب و کاهش آثار کم‌آبی در بخش کشاورزی مطرح است. طبق آمار موجود، تاکنون حدود ۳ میلیون و ۲۵۰ هزار هکتار از اراضی کشور به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند و بر اساس اهداف برنامه هفتم توسعه، باید سالانه ۳۵۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی به این سامانه‌ها تجهیز شوند؛ موضوعی که تحقق آن مستلزم تأمین اعتبارات و حمایت از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است.
با این حال، کاهش اعتبارات دولتی برای توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و تداوم محدودیت برق چاه‌های کشاورزی، نگرانی‌ها درباره آینده تولید محصولات اساسی را افزایش داده است؛ چراکه از یک سو سیاست‌های بخش کشاورزی بر کاهش مصرف آب و افزایش بهره‌وری تأکید دارد و از سوی دیگر، محدودیت‌های زیرساختی می‌تواند تولید و برنامه‌های خودکفایی را با چالش مواجه کند.
اجرای ۸ هزار و ۲۰۰ هکتار سامانه نوین آبیاری با وجود محدودیت اعتبارات
در همین رابطه، فریبرز عباسی، مجری طرح سامانه‌های نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی، با اشاره به محدودیت‌های اعتباری در این بخش گفت: از ابتدای سال تاکنون ۸ هزار و ۲۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند.
وی افزود: سال گذشته اجرای سامانه‌های نوین آبیاری در سطح ۸۰ هزار هکتار انجام شد که ۳۰ هزار هکتار از این میزان با مشارکت بخش خصوصی به اجرا درآمد.
عباسی با اشاره به کاهش اعتبارات دولتی برای توسعه این سامانه‌ها بیان کرد: بهره‌بردارانی که توان مالی کافی دارند، منتظر تخصیص اعتبارات دولتی نمانده‌اند؛ به‌ویژه آنکه با توجه به چالش قطعی برق و شرایط جوی، استفاده از فناوری‌های نوین آبیاری بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
مجری طرح سامانه‌های نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به آثار قطعی برق بر تولید محصولات کشاورزی تصریح کرد: قطعی برق حدود ۱۰ درصد بر کاهش عملکرد و تولید تأثیرگذار بوده است.
وی ادامه داد: بخش کشاورزی با توجه به شرایط پیش‌آمده به سمت تولید برق از طریق پنل‌های خورشیدی حرکت کرده است و پیش‌بینی می‌شود در آینده تعداد بیشتری از صنایع کشاورزی و واحدهای کشت و صنعت نیز به این سمت حرکت کنند تا بخشی از مشکلات ناشی از قطعی برق برطرف شود.
عباسی درباره ظرفیت توسعه سامانه‌های نوین آبیاری در کشور گفت: در حال حاضر امکان توسعه این سامانه‌ها در سطح ۲.۵ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی وجود دارد. با توجه به ظرفیت‌هایی که طی چند دهه گذشته در زمینه تولید لوازم و تجهیزات آبیاری در کشور ایجاد شده، از نظر تأمین تجهیزات محدودیت خاصی نداریم.
وی با بیان اینکه کشور ظرفیت تجهیز سالانه ۴۰۰ هزار هکتار از اراضی به سامانه‌های نوین آبیاری را دارد، اظهار کرد: با برنامه‌ریزی و تأمین منابع مالی، می‌توان طی یک برنامه هفت تا هشت‌ساله، اراضی مستعد را به این سامانه‌ها مجهز کرد.
خسارت ۳۰۰ هزار میلیارد تومانی قطعی برق و محدودیت‌های آبی به کشاورزی
در ادامه، امیر هدایتی، مدیرکل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی، با اشاره به تدوین الگوی کشت برای سال زراعی جاری گفت: الگوی کشت با رعایت الزامات قانونی برنامه هفتم توسعه، سه ماه پیش از آغاز سال زراعی تدوین شده است.
وی افزود: با وجود پیش‌بینی کاهش مصرف آب بخش کشاورزی به ۶۵ میلیارد مترمکعب تا پایان برنامه هفتم، الگوی کشت تدوین‌شده با مصرف ۶۹ میلیارد مترمکعب نهایی شده که نسبت به پیش‌بینی اولیه ۷۱ میلیارد مترمکعب، کاهش نشان می‌دهد.
هدایتی درباره چالش قطعی برق چاه‌های کشاورزی نیز اظهار کرد: بر اساس مصوبه اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۱ در راستای مدیریت مصرف برق و رفع ناترازی‌ها، بخش کشاورزی نیز برای ماه‌های گرم سال برنامه‌ریزی مشخصی دارد، اما گزارش‌هایی از قطعی برق در برخی مناطق دریافت شده است.
مدیرکل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد: موضوع تأمین آب و حفظ امنیت غذایی را در دستور مذاکرات با وزارت نیرو قرار داده‌ایم و این مسئله از طریق شورای دووزارتی و شورای عالی آب دنبال می‌شود تا با تغییر اولویت‌بندی در اعمال محدودیت‌های برق، خسارت به بخش کشاورزی به حداقل برسد.
وی با هشدار نسبت به ابعاد خسارت‌های ناشی از محدودیت‌های آبی و قطعی برق تأکید کرد: آثار این چالش‌ها تنها به کاهش تولید محصولات محدود نمی‌شود و تجهیزات و تأسیسات کشاورزی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
هدایتی برآورد کرد: تاکنون بیش از ۹ میلیون تن از محصولات زراعی و باغی، معادل حدود ۱۰ درصد از این محصولات، آسیب دیده‌اند که ارزش ریالی خسارت‌های وارده به حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد.
ضرورت تأمین برق پایدار و توسعه آبیاری نوین برای حفظ تولید
برآیند اظهارات مسئولان و کارشناسان نشان می‌دهد که بخش کشاورزی برای عبور از شرایط فعلی، علاوه بر مدیریت منابع آب، به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آبیاری و تأمین برق پایدار نیاز دارد. هرچند توسعه سامانه‌های نوین آبیاری می‌تواند با افزایش بهره‌وری، مصرف آب را کاهش دهد، اما این فناوری به‌تنهایی جایگزین تأمین برق مورد نیاز چاه‌های کشاورزی نخواهد شد.
از این رو، تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه در زمینه کاهش مصرف آب و افزایش تولید محصولات اساسی، نیازمند هماهنگی بیشتر وزارتخانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی، تخصیص اعتبارات کافی برای توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و اجرای تعهدات قانونی در زمینه تأمین برق چاه‌های کشاورزی است.
در غیر این صورت، تداوم هم‌زمان محدودیت‌های آبی و برقی می‌تواند هزینه تولید را افزایش داده، عملکرد مزارع و باغ‌ها را کاهش دهد و دستیابی به اهداف خودکفایی در محصولات اساسی را با چالش جدی مواجه کند.